حجتالاسلام سیدحسن وحدتی شبیری مطرح کرد
اضطرار؛ شرط اجابت دعا
پژوهشگر و مدرس حوزه و دانشگاه گفت: طبق آیه شریفه «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ»، از شروط استجابت دعا، رسیدن انسان به مرحلهای از اضطرار و پریشانی است که دیگر جز خداوند امید و پناهی نداشته باشد. افرادی که دچار ناامیدی میشوند، زمینگیر شده و در نهایت به هلاکت میرسند، اما کسانیکه با معارف قرآنی آشنا بوده و به تعبیر قرآن «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ» هستند، میدانند خدایی وجود دارد که قاعده زندگی دنیا را براساس امتحان، ابتلا و سختی قرار داده است.
حجتالاسلام سیدحسن وحدتی شبیری، پژوهشگر و مدرس حوزه و دانشگاه، در گفتوگو با ایکنا از خراسان رضوی، با بیان اینکه یکی از ویژگیهای مهم اندیشه مهدوی، زنده نگه داشتن امید در دورههای سخت است، اظهار کرد: در بررسی هدف خلقت براساس روایات و آیات قرآن کریم، تعبیر بندگی و عبودیت بهروشنی مطرح شده است. خداوند متعال انسانها را آفرید و به آنها اختیار داد تا بتوانند راه درست را از نادرست تشخیص داده و آن را انتخاب کنند. با این حال، به دلیل حاکم بودن سنت امتحان و ابتلا در دنیا، انسانها در مسیر انتخاب راه صحیح با دو مانع اساسی روبهرو هستند که یکی وسوسه شیطان و دیگری وسوسه نفس امّاره است و این دو عامل سبب میشوند انسان در انتخاب مسیر درست دچار لغزش شود.وی ادامه داد: در قرآن کریم یکی از مهمترین اقدامات شیطان برای جلوگیری از بندگی خداوند توسط مؤمنان، ایجاد یأس و ناامیدی در آنان بیان شده است و با توجه به آیه «إِنَّمَا ذَلِكُمُ الشَّيْطَانُ يُخَوِّفُ أَوْلِيَاءَهُ»، شیطان با ترساندن انسانها، آنها را از اقدام درست باز خواهد داشت.
وحدتی با بیان اینکه این وضعیت زمانی شکل میگیرد که انسان به جای بندگی خداوند، دچار خطا شده و بندگی شیطان یا نفس امّاره را انتخاب کند، گفت: نتیجه چنین انتخابی، گرفتار شدن در آثار منفی و بلاها خواهد بود. برای نمونه، در اثر گناه انسان دیگر لذت مناجات با خداوند را درک نمیکند و نور قرآن برای او بیاثر میشود. قرآن کریم در این باره میفرماید: «لَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا»؛ به این معنا که قرآن برای اهل ظلم، جز زیان و خسارت چیزی به همراه ندارد.
این پژوهشگر دینی با قرائت آیه «الم، ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ»، بیان کرد: در این آیه قرآن کریم خود را معرفی میکند و میگوید این کتاب بیهیچ تردیدی برای متقین هدایتگر است، همانها که به غیب، یعنی به آنچه دیده نمیشود، از جمله خداوند، امام زمان(عج) و اولیای الهی باور و اعتقاد قلبی دارند.
وی دنیا را سرشار از ظواهر فریبنده دانست و اظهار کرد: انسان گاهی ممکن است با قرار گرفتن در موقعیت گناه، دچار غفلت شود و فراموش کند که خداوند، امام زمان(عج) و اولیای الهی ناظر بر اعمال او هستند. اگر فردی آگاهانه مرتکب گناه شود و انتخابی نادرست داشته باشد، خود خداوند میفرماید که قرآن دیگر برای او هدایتگر نخواهد بود، به عبارتی انسان با این انتخاب، درِ ورود رحمت الهی را به روی خود میبندد و در نهایت دچار یأس و ناامیدی خواهد شد.
وحدتی با بیان این نتیجهگیری که آنچه موجب یأس و ناامیدی در انسان میشود، وسوسههای شیطان و انتخابهای نادرست خود انسان است، افزود: در شرایط و امتحانات آخرالزمان نیز شیاطین جن و انس تمام تلاش خود را به کار میگیرند تا بندگان خدا را از رحمت الهی، فرج و گشایش در امور ناامید کنند. این امر با تزیین اعمال ناپسند و جذاب جلوه دادن وسوسههای نفسانی و دلبستگیهای دنیوی رخ میدهد و نتیجه آن، تکرار خطاها، بیاثر شدن نور قرآن و در نهایت ناامیدی است.
خداوند در اوج ناامیدی گشایش را فرو میفرستد
این پژوهشگر دینی ادامه داد: در این میان، یک سنت الهی مهم در قرآن کریم وجود دارد و آن این است که خداوند متعال دقیقاً در اوج ناامیدی، فرج و رحمت خود را نازل میکند. در آیه شریفه «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ»، نیز به این حقیقت اشاره شده است و میتوان گفت از شروط استجابت دعا، رسیدن انسان به مرحلهای از اضطرار است که جز خداوند امید و پناهی نداشته باشد.
وی با قرائت آیه «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ»، تصریح کرد: خداوند انسان را با بلاهای گوناگون مانند ترس، گرسنگی، از دست دادن مال، فرزند و ابتلا به بیماریها میآزماید، اما در ادامه میفرماید که به صابران بشارت بده. صابران همان کسانی هستند که سنتهای الهی را میشناسند و میدانند این دنیا محل آزمون است.
وحدتی با تشبیه وضعیت مؤمنان در بلا به وضعیت فردی که در باشگاه بدنسازی تمرین میکند، افزود: ابتلائات برای تقویت بازوهای عقلانیت و تفکر مؤمنان است و درست در لحظهای که عضلات خسته شدهاند، مربی توصیه میکند کمی بیشتر تحمل کند تا بدن قویتر شود، بنابراین اگر انسان نسبت به فلسفه امتحان و ابتلا آگاهی داشته باشد، متوجه خواهد شد که این سختیها برای رشد و تقویت عقلانیت و قدرت انتخاب آنان، ضروری است.
این مدرس حوزه و دانشگاه در خصوص امید و ناامیدی انسان مؤمن گفت: افرادی که دچار ناامیدی میشوند، زمینگیر شده و در نهایت به هلاکت میرسند، اما کسانی که با معارف قرآنی آشنا بوده و به تعبیر قرآن «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ» هستند، میدانند خدایی وجود دارد که قاعده زندگی دنیا را بر اساس امتحان، ابتلا و سختی قرار داده است.
تا به اضطرار نرسیم، رشد نخواهیم کرد
وی بسیاری از «عجّل لولیک الفرج»ها را از سر رفاهزدگی دانست و بیان کرد: دعای فرجِ اثرگذار، دعایی است که از سوز دل برخیزد. برای مثال کسی که تمام آرزویش این است که فقط یکبار دیگر صدای نفس کشیدن مادر یا فرزندش را بشنود، وقتی «عجّل لولیک الفرج» میگوید، دعایش اثرگذار خواهد بود، اما کسی که در رفاه کامل و بدون درک قواعد حاکم بر دنیا، صرفاً این عبارات را به زبان میآورد، دعایش کارکردی نخواهد داشت.
وحدتی با تأکید بر این نکته که هرچه شرایط سختتر میشود، ایمان ما به این قاعده الهی نیز باید بیشتر شود، تصریح کرد: در روایتی که به امیرالمؤمنین علی(ع) نسبت داده میشود، «عِندَ شِدَّةٍ يَكُونُ الْفَرَجُ»، بهروشنی بیان شده است که فرج در نقطهای که اوج سختیها است رقم خواهد خورد.
وی نمودار زندگی دنیا را نموداری سینوسی معرفی کرد و ادامه داد: آیه شریفه «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا» گاه اینگونه تفسیر میشود که پس از هر سختی، آسانی است، در حالیکه به نظر میرسد معنای دقیقتر آن این است که تا سختی نباشد، آسانی معنایی پیدا نخواهد کرد. زمانی که دشمن فشار میآورد و جامعه ایمانی را در تنگنا قرار میدهد، آنجا همان نقطهای است که مؤمن از کافر شناخته میشود و انسانِ با بصیرت، در همین شرایط است که خود را نشان خواهد داد.
این پژوهشگر دینی یکی از نمونههای روشن این مسئله را دوران شیوع بیماری کرونا بیان کرد و افزود: در اوج بیماری و بحران، برخی به جای گرفتار شدن در یأس، ترس و افسردگی، اهل اقدام و عمل شدند، به بیمارستانها رفتند، به بیماران کمک کردند و برای کاهش آلام جامعه تلاش کردند، بنابراین خوشبینی بیپایه فایدهای ندارد، چراکه خوشبینی باید ریشه در ایمان داشته باشد و از سوی دیگر، افسردگی و ناامیدی نیز بیثمر است، زیرا شرایط سخت و هر کدام از ابتلائات آخرالزمان فلسفه و حکمتی دارد.
فلسفه سختیها؛ عیار یافتن مؤمنان در کورۀ انسانسازی
وحدتی در خصوص فلسفه ابتلائات گفت: فلسفه این سختیها آن است که مؤمنان برای لحظات شریف ظهور امام زمان(عج) آماده شوند و در کوره سخت انسانسازی، عیار پیدا کنند و به تعبیر روایات، دلهایشان همچون آهن استوار شود. طبق آیه «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ» و همچنین آیه «الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ»، وصف و ویژگیهایی از یاران امام زمان(عج) ذکر شده است و بیان شده این افراد از سرزنش سرزنشگران آسیبی نمیبینند، چراکه «امتحن الله قلوبهم بالإيمان»؛ خداوند دلهای آنها را در آزمونهای الهی استوار کرده است.
وحدتی افزود: کسی که عبد خدا و مطیع امر الهی است، سبک زندگیاش مؤمنانه و مبتنی بر باور به قدرت مطلق خداوند است. چنین انسانی در لحظه امتحان، سربلند از ورطه آزمایش بیرون میآید و در همین راستا، میتوان به سیره بزرگان نیز اشاره کرد. هنگامیکه خبر شهادت آیتالله مصطفی خمینی به امام خمینی(ره) داده شد، ایشان پس از پایان درس، تنها فرمودند: «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ»، فرزندی که امام او را ذخیرهای برای آینده اسلام میدانست، به اراده الهی از دنیا رفت.
وی ادامه داد: قرآن کریم میفرماید: «وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ»، در ادامه نیز میافزاید: «وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ، الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ»، نشانه ایمانِ صابران، شیعیان حقیقی و منتظران امام زمان(عج) این است که هنگام مواجهه با سختیها و ابتلائات، باور قلبی و گفتارشان این باشد که ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمیگردیم.
وحدتی افزود: همانگونه که حضرت علی اکبر(ع) در مسیر کربلا، پس از شنیدن سخن امام حسین(ع) درباره بیبازگشت بودن این سفر، عرض کرد «أَوَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ؟» و وقتی پاسخ مثبت شنید، گفت «إِذًا لَا نُبَالِيَ بِالْمَوْتِ»، برای شیعه، شکست معنا ندارد، زیرا کسی که ایمان به خدا دارد، مرگ و زندگی را در مسیر حق یکسان میبیند و پیروزی را در انجام تکلیف میداند.
این مدرس حوزه و دانشگاه از جمله وظایف مؤمنان در خصوص امام زمان(عج) را عمل به فرمایشات حضرات معصومین(ع) بیان کرد و ادامه داد: مؤمنان و مردم جامعه، با وجود اختلاف نظرهای سیاسی و فکری و جهتگیریهای متفاوت باید تلاش کنند در مسیر اتحاد و همگرایی حرکت کنند. همانگونه که در جنگ ۱۲روزه افراد از قشرها و سلایق مختلف در کنار یکدیگر قرار گرفتند و جلوههایی از همدلی اجتماعی را به تصویر کشیدند.
وی با بیان اینکه این همبستگی و یکپارچگی، در حقیقت نوعی اجتماع قلوب و وفای به عهد نسبت به اهل بیت(ع) است، اظهار کرد: این اجتماع قلوب باید به تلاش برای جهاد تبیین منجر شود. به باور بنده، امروز یکی از مظلومترین افراد در جامعه که مورد اجحاف قرار گرفته، رهبر معظم انقلاب است، چراکه به دلیل کمکاری ما مردم، بهویژه نیروهای مؤمن و انقلابی و کسانی که تریبون و امکان اثرگذاری دارند، بسیاری از جوانان با حقیقت آشنا نمیشوند و تصور میکنند مشکلات جامعه ناشی از تصمیمات رهبری است.
وحدتی افزود: رهبر معظم انقلاب خود در یکی از جلسات اخیر فرمودند که حتی در زمان امیرالمؤمنین(ع)، با وجود آنکه ایشان امام معصوم بودند، مردم بهدرستی قیام نکردند تا مشکلات حل شود و در نتیجه، آن پروژه در آن مقطع به سرانجام نرسید. بدین ترتیب آنچه زمینهساز ظهور امام زمان(عج) میشود، آمادگی مردم برای نصرت ولیّ خدا است.
این پژوهشگر دینی در خصوص وظایف ما بهعنوان منتظر گفت: وظیفه ما این است که در مسیر جلب رضایت امام زمان(عج)، گامهای ساده، در دسترس و عملی برداریم، پس نخست باید ببینیم دغدغه امام زمان(عج) چیست. یکی از دغدغههای اصلی حضرت، آشنایی جوانان با حقایق و معارف دینی است. دغدغه دیگر، حمایت از مستضعفان توسط کسانی است که توان و تمکن مالی دارند و جبهه مقاومت و شیعیان سراسر جهان نیز نیازمند حمایت و همدلی هستند و این امر جز با اتحاد و ایستادگی در برابر جبهه استکبار محقق نخواهد شد.
وی بیان کرد: اگر کسی مدعی یاری امام زمان(عج) باشد، اما در عمل خلاف آن رفتار کند، اموال داشته باشد، ولی حاضر نباشد آن را در راه کمک به مستضعفان هزینه کند، آبرو و جایگاه اجتماعی داشته باشد، اما آن را در مسیر دفاع از حق و ولایت خرج نکند، یا از سلامت و توان جسمی خود برای خدمت به امام زمان(عج) و شادی دل یتیمان آل محمد(ص) استفاده نکند، چنین ادعایی چیزی جز لقلقه زبان نخواهد بود، زیرا یاری امام زمان(عج) زمانی محقق میشود که با عمل همراه باشد.
وحدتی در ادامه، به برخی از عنایات ویژه الهی نسبت به شیعیان، اشاره کرد و گفت: در اینباره میتوان به فرمایشی از خود امام زمان(عج) استناد کرد، آنجا که حضرت میفرمایند: «ما هر لحظه به یاد شما هستیم و لحظهای از مراعات حال شما غافل نمیشویم.»، همچنین مادر بزرگوار امام زمان(عج)، حضرت فاطمه زهرا(س) که به فرموده خود حضرت، اسوه و الگوی ایشان هستند، در واپسین لحظات عمر شریفشان دعا کردند که گناهان شیعیانی که دچار لغزش میشوند، مورد آمرزش الهی قرار گیرد و این نشاندهنده عمق رأفت و رحمت اهلبیت(ع) نسبت به پیروان خود است.
این مدرس حوزه و دانشگاه با بیان اینکه در سیره اهل بیت(ع) نسبت به غیرشیعیان نیز کرامت و عنایت وجود دارد، تصریح کرد: امروز نیز مسیحیان، ارامنه و زرتشتیان از توسل به حضرت سیدالشهدا(ع) شفا و حاجت میگیرند. روشن است که اگر چنین عنایتی نسبت به دیگران وجود دارد، نسبت به شیعیان و بندگان صالح خدا، این مراعات و توجه بهمراتب بیشتر خواهد بود.
وی همچنین با بیان حکایاتی مانند داستان سید رشتی یا حاج علی بغدادی که در مفاتیحالجنان نیز نقل شده است، گفت: این تعابیر و روایات نشان میدهد که اهلبیت(ع) و بهویژه امام زمان(عج)، نسبت به شیعیان خود توجه، مراقبت و عنایتی ویژه دارند و این عنایت، مسئولیت ما را در عمل به وظایف دینی و اجتماعی سنگینتر میکند.
وحدتی با پرداختن به اینکه بالاترین مراتب ایمان را میتوان در سیره اهل بیت(ع) مشاهده کرد، افزود: برای نمونه، امام موسی بن جعفر(ع) سالهای طولانی ـ بنا بر نقلها حدود ۱۴ سال ـ از این زندان به آن زندان منتقل شدند. زندانهایی که گاه ارتفاع آنها از قد یک انسان کمتر بود و در شرایطی بسیار سخت و تاریک، شبیه به سیاهچال، امام شیعیان را نگه میداشتند. با این حال، در عبارات و مناجاتهای آن حضرت، جز حمد و شکر الهی دیده نمیشود.
انسانها براساس میزان ایمانشان عیار پیدا میکنند
وی ادامه داد: این روحیه نشان میدهد که خداوند بندهای را دوست دارد که به مقدرات الهی راضی باشد، چراکه انسانها براساس میزان ایمانشان عیار پیدا میکنند و هرچه نور ایمان بیشتر باشد، انتخابها صحیحتر و باورمندی عمیقتر خواهد بود و همین امر سبب میشود انسان حتی در شرایطی چون قحطی، بیماری، جنگ یا اختلافات اجتماعی دچار ناامیدی نشود.
این پژوهشگر دینی با ارائه این مطلب که انسانِ باورمند به خداوند، در لحظه تصمیمگیری، انتخابهایش بر مبنای معیارهای الهی است، اظهار کرد: در همین راستا، امام خمینی(ره) میفرمودند «اگر مرا در میان اقیانوسها نیز تبعید کنند، از مسیری که انتخاب کردهام دست برنمیدارم» که این جمله، نشانه اوج ایمان یک مؤمن به قدرت لایزال الهی است.
وی این ویژگی را شاخصه ایمان حقیقی دانست و ادامه داد: از همین روست که امام خمینی(ره) میفرمودند چه بگویند «مرگ بر خمینی» و چه بگویند «درود بر خمینی»، برای من تفاوتی ندارد، چراکه در هر حال من به وظیفهام عمل خواهم کرد.
وی در ادامه و با توجه به ایام ولادت امام زمان(عج)، از فرصتهای پیشرو جهت خودسازی سخن گفت و اظهار کرد: در روایتی از امام زمان(عج) آمده است «اگر شیعیان ما ـ که خداوند آنان را به اطاعت خویش موفق بدارد ـ در وفای به عهد و با اجتماع دلها یکپارچه شوند، دیدار ما از آنها به تأخیر نخواهد افتاد.»
وحدتی بیان کرد: در این روایت، دو نکته اساسی مطرح شده است. نخست، اجتماع قلوب و اتحاد و یکپارچگی جامعه مؤمنان است و این همان وحدت مقدسی میباشد که رهبر معظم انقلاب نیز بر آن تأکید دارند، دوم وفای به عهد نسبت به اهلبیت(ع) است و به این معنا است که مؤمنان، خواست و رضایت امام زمان(عج) را بر منافع شخصی خود ترجیح دهند، بنابراین، آنچه امروز وظیفه مؤمنان به شمار میرود، حرکت آگاهانه و مسئولانه در این مسیر است.
وی با مطرح کردن روایتی از مرحوم آیتالله بهجت(ره)، افزود: صحبت درباره امام زمان(عج)، علائم ظهور و ویژگیهای یاران حضرت گفتوگو از اقدامات ارزشمند در زمان غیبت است و اگر شخص حتی قدم کوچکی برای ایشان بردارد، بی پاسخ نخواهد ماند و از عنایت، دعای خیر و برکات وجود نازنین امام عصر(عج) بهرهمند خواهد شد.
وحدتی با اشاره به شرایط منطقه و تهدیدهای احتمالی دشمنان گفت: باید توجه داشت که اگر حوادثی چون جنگ یا فشارهای سنگین رخ دهد، نباید موجب ناامیدی مردم شود. هرچه سختیها و ابتلائات بیشتر شود، براساس سنت الهی، امید به فرج نیز باید افزونتر گردد، چراکه این شداید، جامعه را برای لحظات شریف ظهور آماده میکند.
انتهای پیام 
