کد خبر: ۴۱۹۷۰۸۷

تاریخ: ۱۱ بهمن ۱۴۰۲ - ۱۶:۵۲

نگهداری ۱۴۴ هزار اثر خطی و چاپ سنگی در کتابخانه حرم رضوی

قدمت دیرینه کتابخانه حرم مطهر رضوی بر همگان روشن است، کتابخانه‌ای که در حال حاضر بر پایه سنت‌های حسنه وقف و اهدا حافظ بخشی از میراث مکتوب ایرانی- اسلامی است و خدمات متنوعی در ذیل سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی به صورت حضوری و غیرحضوری به اهل علم و پژوهش ارائه می‌دهد.

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی و به نقل از آستان‌نیوز، اولین اثر خطی وقفی آستان قدس رضوی جزوات قرآنی است که توسط «کشواد بن اِملاس» در سال 327 هجری قمری بر روضه رضویه وقف شده است، همچنین قدیمی‌ترین کتاب خطی کتابخانه این آستان مقدس، شرح دیوان «تمیم بن مقبل» در موضوع ادبیات متعلق به سال 380 قمری است که توسط «محمد بن معلَی اَزدی» شرح شده است، همچنین از دیرباز علما، دانشمندان و اهل کتاب نظیر شیخ بهایی توجه خاصی به کتابخانه حرم مطهر رضوی داشتند و آثار خطی ارزشمند بسیاری را بر این کتابخانه وقف کردند. پژوهشگران و فهرست‌نگاران برجسته‌ای نیز همچون احمد گلچین معانی، نجیب مایل هروی، عماد فهرستی، محمد خالصی‌زاده و سیدعلی اردلان جوان در بخش نسخ خطی این کتابخانه در ادوار مختلف خدمت می‌کردند.

از سویی دیگر، بررسی تاریخچه کتابخانه حرم مطهر نشان می‌دهد که قدیمی‌ترین بخش فهرست‌نویسی کتب و قرآن‌های خطی کشور نیز در این کتابخانه از سال 1305 شمسی فعال بوده و تاریخچه انتشارات در کتابخانه آستان قدس نیز با انتشار فهرست نوین نسخ خطی از همین سال آغاز شده است، حتی از دوره صفویه این کتابخانه مرمتکار و کتابدار داشته و به همت آنان امروزه نسخه‌های خطی کهن در این کتابخانه برای آیندگان به یادگار مانده است و بی تردید تمام این نکات بر اهمیت نسخ خطی در شکل‌گیری و توسعه کتابخانه بارگاه ملکوتی رضوی دلالت دارد.

ابوالفضل حسن‌آبادی، مدیر مرکز نسخ خطی آستان قدس رضوی بیان کرد: در حال حاضر مجموعه‌ای شامل بیش از 90 هزار اثر خطی اعم از کتاب‌، قرآن، دست‌نوشته و نسخه عکسی و 54 هزار نسخه کتاب چاپ سنگی در مرکز نسخ خطی آستان قدس رضوی وجود دارد. این آثار خطی و چاپ سنگی دربردارنده موضوعاتی اعم از فقه، اخبار، ادبیات، کلام، حکمت، تاریخ، جغرافیا، طب، تجوید، تفسیر، منطق، ادعیه و زیارات و... است که توسط دانشمندان، علما، نویسندگان، شاعران، ادیبان، حکما و هنرمندان، طی قرن‌های متمادی تألیف شده و بسیاری از این آثار علاوه بر نفاست در محتوا، از نظر هنر کتاب‌آرایی نیز کم‌نظیر و باارزش است.

حسن‌آبادی افزود: نگهداری از حدود 21 هزار قرآن و جزوه قرآنی از صدر اسلام تاکنون در این مرکز موجب شده تا کتابخانه حرم مطهر رضوی، یکی از غنی‌ترین کتابخانه‌های ایران و جهان اسلام در حوزه آثار قرآنی باشد، مرکز نسخ خطی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی همچون دیگر بخش‌های این سازمان در سال‌های اخیر نگاه خاصی به امر علم و پژوهش داشته است.

حسن‌آبادی بیان کرد: در این راستا این مرکز از یک سو در برگزاری برنامه سه‌شنبه‌های علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی به منظور بازشناسایی منابع خطی و چاپ سنگی مرکز، معرفی این منابع به عموم و استفاده از ظرفیت پژوهشگران بیرونی سازمان در قالب سخنران مشارکت فعال دارد و از سویی دیگر به تألیف و چاپ آثار پژوهشی مبتنی بر منابع مرکز و همچنین انتشار دوفصلنامه «پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی» با همکاری انجمن ایرانی تاریخ اسلام می‌پردازد.

وی افزود: به‌طور مثال به همت مرکز نسخ خطی آستان قدس رضوی در دو سال اخیر، کتاب سه جلدی «اجازات علما»، کتاب «بازشناخت تفاسیر خطی فارسی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی»، کتاب «منتخب القصاید: نخستین کتاب چاپی آستان قدس رضوی»، کتاب نفیس «آرایه هنری قرآن‌ها»، کتاب «گلزار الفت» و همچنین چهار جلد فهرست خطی و سنگی روانه بازار نشر شده است. این مرکز در حوزه ارائه خدمات مطالعاتی و پژوهشی به محققان و دانشجویان نیز همواره فعال بوده و تالار محققان مخطوطات همواره پذیرای عموم مراجعان است. البته در چند سال اخیر به‌منظور ارائه خدمات تخصصی به استادان، مشاوران و پژوهشگران حوزه نسخ خطی و چاپ سنگی که بیش از یک رو ز می‌خواهند از مجموعه منابع این مرکز استفاده کنند، بخش «مطالعات تخصصی» را راه‌اندازی کرده و اتاق محققان خاصی را به این امر اختصاص داده است. این مرکز در ارتباط مستمر با دانشگاه‌ها و مراکز علمی و فرهنگی مرتبط است و امکان پذیرش استادان را برای گذراندن دوره فرصت مطالعاتیشان دارد.

حسن‌آبادی گفت: به‌طور معمول نسخه دیجیتال منابع خطی و چاپ سنگی به‌صورت حضوری و غیرحضوری در اختیار اهل علم و پژوهش قرار می‌گیرد، اما در صورت نیاز مبرم محققان ویژه، امکان دسترسی مستقیم آنان به نسخه نیز طبق ضوابط سازمان فراهم می‌شود.

وی با بیان اینکه هم‌اکنون بیش از 22 هزار نسخه خطی این مرکز از طریق کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی به صورت برخط(آنلاین) در دسترس کاربران قرار دارد، بیان کرد: مرکز نسخ خطی این آستان مقدس در مسیر دسترس‌پذیری بیشتر پژوهشگران به منابع خود نیز در حرکت است تا جایی‌ که راه‌اندازی وب‌سایت مرکز نسخ خطی آستان قدس رضوی در دستور کار قرار دارد.