کد خبر: ۴۳۳۱۲۷۴

تاریخ: ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۰:۳۰

در گفت‌وگو با ایکنا مطرح شد

مفهوم تبرکی از منظر زائر؛ فزونی نعمت در زندگی

زهرا بوستانی گفت: زائر، تبرکی را واسطه‌ای برای جاریشدن رحمت و فیض الهی در زندگی خود می‌داند و آن را نشانه‌ای تلقی می‌کند که از سوی امامی که حامل و منتشرکننده تقدس الهی است، به او رسیده است.

زهرا بوستانی، عضو هیئت علمی گروه پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان‌رضوی، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌رضوی، با اشاره به مطالعات خود درباره تجربه معنوی زیارت و با تمرکز بر تبرکی‌هایی که زائران در طول سفر تهیه می‌کنند، اظهار کرد: نکته مهم این مطالعه آن است که موضوع از منظر جامعه‌شناختی بررسی شده و بحث‌های درون‌دینی مدنظر نبوده است؛ بلکه ادراک زائران از مفهوم تبرک و برداشت آنان از تبرکی‌ها برای ما اهمیت داشته است.

وی افزود: در این پژوهش به این پرسش پرداخته شد که زائران چه چیزهایی را متبرک می‌دانند. آنان اشیای متنوعی را در جریان زیارت خود به‌عنوان تبرکی تعریف می‌کردند؛ از وسایل و لباس‌هایی که هنگام زیارت همراه داشتند گرفته تا اقلامی که به‌صورت رایگان و به‌عنوان هدیه از سوی حرم مطهر رضوی دریافت می‌کردند. همچنین اشیایی که در سطح شهر مشهد خریداری شده و سپس در حرم متبرک می‌شدند نیز از نظر زائران تبرکی تلقی می‌شدند.

عضو هیئت علمی گروه جامعه‌شناسی پژوهشکده گردشگری جهاددانشگاهی خراسان‌رضوی با اشاره به اینکه در ادامه این تحقیق، شیوه‌ها و مسیرهایی که زائران از طریق آن‌ها اشیای خریداری‌شده را متبرک می‌کردند بررسی شد، بیان کرد: راهبردها و استراتژی‌های گوناگونی که افراد برای متبرک ساختن یک شیء به‌کار می‌بردند، بخش مهمی از این پژوهش را شکل می‌داد و همین موضوع، مطالعه را تا حدی منحصربه‌فرد می‌کرد. این شیوه‌ها شامل نزدیک‌کردن شیء به ضریح و مسح آن، طواف‌دادن شیء در فضای حرم، یا حتی صرفاً نیت زیارت و اعتقاد قلبی به متبرک بودن آن بود.

بوستانی در ادامه گفت: در بخش دیگری از پژوهش، به این موضوع پرداخته شد که زائران پس از بازگشت به خانه، چگونه این تبرکی‌ها را حفظ کرده و آن‌ها را با زندگی روزمره خود درمی‌آمیزند. در این بخش نیز راهبردهای متنوع زائران مورد بررسی قرار گرفت؛ از جمله تبدیل تبرکی به یک کالای شخصی‌سازی‌شده و منحصربه‌فرد، ترکیب آن با بخش‌های غیرمقدس زندگی روزمره، یا استفاده از آن در سایر اعمال عبادی، به‌گونه‌ای که قدسیت و تبرک آن با زیست روزمره آنان پیوند بخورد.

شکل‌گیری نوع جدیدی از سوغات متبرک با ابعاد زیبایی‌شناسانه

وی با بیان اینکه برخی از تبرکی‌هایی که افراد با خود به خانه می‌برند شامل اقلامی مانند آب سقاخانه، نمک، برنج یا شکر اهدایی از سوی حرم است، افزود: با این حال، شکل جدیدی از سوغات متبرک نیز مشاهده می‌شود که در آن بعد زیبایی‌شناختی بر بعد مصرفی غلبه یافته است. از جمله این موارد می‌توان به تکه‌فرش‌ها و فرش‌های منقوش حرم اشاره کرد که امروزه به‌صورت قاب‌فرش عرضه می‌شوند، یا کاشی‌های شکسته حرم که به‌واسطه حضور در فضای مقدس، متبرک تلقی شده و در قالب قاب‌هایی با قیمت‌های متفاوت، از مبالغی اندک تا چندین میلیون تومان، به فروش می‌رسند. شکل دیگری از این سوغات، سنگ‌های شکسته حرم است که به زیورآلاتی همچون گردنبند، گوشواره و موارد مشابه تبدیل می‌شوند؛ آثاری که در آن‌ها بعد زیبایی‌شناختی اهمیت زیادی دارد و با ذائقه زائر مدرن امروزی هم‌خوانی یافته است.

بوستانی تصریح کرد: در پس تمامی تعاریفی که زائران درباره تبرکی ارائه می‌دادند، مفهوم «برکت» و «تبرک» به‌عنوان فزونی نعمت درک می‌شد. آنان تبرکی را واسطه‌ای برای جاری شدن رحمت و فیض الهی در زندگی خود می‌دانستند و در مجموع، آن را نشانه، هدیه یا حتی یادگاری‌ای منحصربه‌فرد تلقی می‌کردند که از سوی فردی مقدس، یعنی امامی که حامل و منتشرکننده تقدس الهی است، به آنان رسیده و به‌منزله واسطه‌ای برای انتشار فیض خداوند در زندگی‌شان به‌شمار می‌آید.